همنوا | صبا مهدوی

وضعیت نامناسب روشنایی معابر، ضمن تأثیر منفی بر سیمای شهری و ایجاد فضایی خسته‌کننده و دلگیر، می‌تواند به مرور زمان زمینه‌ساز بروز ناامنی‌هایی نیز شود. هرچند خوشبختانه تبریز به دلیل برخورداری از شاخص‌های مطلوب اجتماعی و فرهنگی، تاکنون از این حیث آسیب جدی ندیده است، اما این مسئله نباید ما را از ضرورت رفع این مشکل غافل کند. این در حالی است که دیگر کلان‌شهرهای کشور نظیر اصفهان، با یک جهش بلند، پروژه‌های عظیم نوسازی روشنایی را با هدف صرفه‌جویی انرژی و ارتقای امنیت شهری آغاز کرده‌اند.

روایت یک تاریکی فراگیر؛ از چایکنار تا حاشیه شهر

وضعیت روشنایی در تبریز در هیچ‌یک از شاخص‌های کمی و کیفی مطلوب نیست. در بسیاری از مسیرهای اصلی و پرتردد، خبری از نور کافی نیست. برای نمونه، مسیرهای منتهی به چایکنار و اتوبان شهید کسایی که از شریان‌های حیاتی شهر محسوب می‌شوند، در تاریکی شب گم شده‌اند. در این مسیرها، نه تنها کیفیت نور پایین است و دید کافی را برای رانندگان فراهم نمی‌کند، بلکه از نظر تعداد نیز با کمبود شدید منابع نوری مواجه هستیم.

اما فاجعه‌بارترین وضعیت را باید در محلات و معابر فرعی جستجو کرد. در بسیاری از کوچه‌ها و خیابان‌های فرعی، تنها منبع نوری که امنیت روانی ساکنان را تا حدودی تأمین می‌کند، نوری است که از پنجره‌های منازل مسکونی به بیرون می‌تابد. اگر این نور نباشد، تاریکی مطلق بر کوچه‌ها چیره می‌شود و گذر از آن‌ها را به تجربه‌ای ناامن تبدیل می‌کند. وضعیت در محلات حاشیه‌نشین شهر که از کمترین امکانات برخوردارند، به مراتب اسفناک‌تر است و نیازی به توصیف ندارد.

این حجم از تاریکی در شهری با جمعیت 2 میلیونی، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش ناهنجاری‌های اجتماعی و جرائم شود. واقعیت این است که اگر تبریز از نظر شاخص‌های اجتماعی شهری امن و سالم محسوب نمی‌شد، اکنون با توجه به این ضعف زیرساختی، شاهد معضلات امنیتی جبران‌ناپذیری بودیم. تکیه بر فرهنگ و امنیت موجود، نباید ما را از ضرورت تأمین حداقلی‌ترین نیازهای شهری غافل کند.

تبریز در دهه ۸۰ مانده است؛ در حالی که اصفهان به آینده می‌اندیشد

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق تبریز در گفت‌وگوهای اخیر خود، با وجود اعلام آمارهایی از تعمیر و اصلاح روشنایی، به صراحت به "عقب‌ماندگی کیفی و کمی روشنایی" معابر تبریز اذعان کرده است. این اذعان در حالی است که ایشان اولویت فعلی را صرفاً افزایش کمیت لامپ‌ها عنوان می‌کنند. این رویکرد در حالی است که فناوری‌های نوین روشنایی، سال‌هاست که پا را از "تعداد لامپ" فراتر گذاشته و بر کیفیت نور، بهره‌وری انرژی و زیباسازی شهری متمرکز شده‌اند.

در نقطه مقابل، شهر اصفهان به عنوان یک الگوی موفق، پروژه عظیم بهینه‌سازی روشنایی معابر را کلید زده است. پروژه‌ای که طی آن ۴۰۰ هزار چراغ پرمصرف با چراغ‌های کم‌مصرف LED جایگزین می‌شوند. نتایج این پروژه فراتر از روشنایی صرف است:

صرفه‌جویی ۴۸ مگاواتی در پیک مصرف برق، معادل احداث یک نیروگاه خورشیدی ۷۰ مگاواتی.

کاهش آلایندگی زیست‌محیطی و مدیریت بهینه منابع انرژی.

بهره‌مندی از چراغ‌هایی با طول عمر بالا (۵۰ تا ۱۰۰ هزار ساعت) و بازدهی نوری فوق‌العاده.

این در حالی است که تبریز همچنان درگیر تعویض لامپ‌های قدیمی با همان فناوری دو دهه پیش است و خبری از یک برنامه جامع و بلندپروازانه برای نوسازی سیستم روشنایی شهری با استفاده از تجهیزات مدرن نظیر پروژکتورهای LED، والواشرها و چراغ‌های خطی که هم زیبایی شهر را دوچندان می‌کند و هم مصرف انرژی را کاهش می‌دهد، نیست.

تناقض آشکار در عملکرد مسئولان

از یک سو، مسئولان شرکت برق تبریز از انجام ۳۹ هزار مورد تعمیر و اصلاح روشنایی در سال جاری و تعویض ۸ هزار لامپ خبر می‌دهند و وضعیت را "مناسب" ارزیابی می‌کنند، از سوی دیگر، همین مسئولان به "عقب‌ماندگی" و عدم شأنیت وضعیت فعلی برای شهری مانند تبریز اذعان دارند. این تناقض، نشان‌دهنده نگاه مقطعی و جزیره‌ای به موضوع روشنایی است.

در حالی که شرکت برق تبریز از درآمدهای آنلاین و دریافتی از مردم بهره‌مند است، خروجی این درآمدها در حوزه روشنایی شهری، تنها به تعمیرات و تعویض لامپ‌های سوخته محدود مانده است. سوال اساسی اینجاست: چرا تبریز نمی‌تواند یک پروژه جامع و فناورانه برای نوسازی سیستم روشنایی خود تعریف و اجرا کند؟

الگوبرداری از فناوری‌های دانش‌بنیان. ضرورت تحول در روشنایی شهری

وضعیت روشنایی عمومی در تبریز، فراتر از یک مشکل ساده، به یک چالش جدی در حوزه‌های ایمنی، اجتماعی، زیست‌محیطی و اقتصادی تبدیل شده است. ادامه روند کنونی به معنای پذیرش عقب‌ماندگی روزافزون و تحمیل هزینه‌های هنگفت ناشی از مصرف بالای انرژی و ناامنی به شهروندان است؛ از این رو پیشنهاد می‌شود:

تهیه و تصویب یک طرح جامع نوسازی روشنایی معابر تبریز با محوریت استفاده از فناوری LED و با الگوبرداری از فناوری‌های دانش‌بنیان.

خروج از رویکرد صرفاً کمی و تعمیراتی و تمرکز بر کیفیت نور، بهره‌وری انرژی و زیباسازی فضاهای شهری با بهره‌گیری از انواع چراغ‌های مدرن (دفنی، محوطه‌ای، خطی و ...).

شفاف‌سازی درآمدهای شرکت برق از محل خدمات‌رسانی به مردم و تخصیص بخش مشخصی از آن برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های روشنایی مدرن.

اولویت‌بندی اجرای طرح در نقاط بحرانی نظیر اتوبان کسایی، مسیر چایکنار و محلات حاشیه‌نشین که بیشترین آسیب را از تاریکی می‌بینند.

شهروندان تبریزی سزاوار شهری روشن، ایمن و زیبا هستند. شایسته است مدیران شهری و استانی، با نگاهی فرابخشی و با استفاده از تجارب موفق داخلی، هرچه سریع‌تر چراغ خاموش تبریز را روشن کنند.