به رغم وجود اتفاقات ریز و درشت بسیار در یکصد و اندی سال اخیر در ایران ، بی‌شک می‌توان اذعان نمود که مهم‌ترین رویداد تاریخ سده اخیر ایران «انقلاب مشروطه» است. انقلابی که از قِبَل آن هر چند ناقص و ابتدایی اما حاکمیت قانون و هبوط پادشاه از صدر ظلّ‌الهی نقش بسته است.

اصل قصه این است که انسان ایرانی می‌خواست با دنیای تازه ارتباط برقرار کند و هم در نوع زیست و هم نظام حکم‌رانی از آنچه طی هزاران سال بر این سرزمین رفته بود فاصله بگیرد وبه جای گزارۀ "‌چه فرمان یزدان،چه فرمان شاه"، قانون را بنشاند؛ قانونی مصوب نمایندگان زمینی مردم.

سنتی ترین و مذهبی ترین افراد هم در سفر اربعین به عراق، تحت تاثیر قرار می گیرند؛ چیزهای جدیدی می بینند با آدم ها و مناطق جدیدی روبه رو می شوند و در انگاره ها و پارادیم های ذهنی شان تجدیدنظر صورت می گیرد.

شاید مهم‌ترین خطای برخی تحلیل‌ها این باشد که جهانِ پساغربی را با جهانِ ضدغربی اشتباه می‌گیرند. این دو، یکسان نیستند. بسیاری از کشورهایی که خواهان نظم متوازن‌تر هستند، نه در پی حذف غرب‌اند و نه خواهان رویارویی دائمی با آن. آنها بیشتر خواهان جهانی هستند که در آن، مراکز تصمیم‌گیری متنوع‌تر باشند و سهم بیشتری در تعیین قواعد بین‌المللی داشته باشند.

 ابرمرد هنرمندی که با زیرکی و مهارت توانست مچ سیاست را بخواباند. آسان نیست که اکبر عبدی، هم محبوب اصحاب تجمع میدان انقلاب تهران باشد و هم محبوب دل اهل کافه.

از این منظر، گرفتار شدن در مذاکرات فرسایشی و بی‌نتیجه، می‌تواند به همان اندازه خطرناک باشد که ورود به یک چرخه طولانی از انسداد تنگه. هر دو مسیر، اگر بدون محاسبه دنبال شوند، ممکن است به کاهش کارایی مهم‌ترین اهرم راهبردی ایران بینجامند.

هواداران موافق تقابل (و مخالف تعامل و سازش) بفرمایند در صورت وقوع جنگ، حدس می‌زنند ایران چه هزینه‌هایی را باید تحمل کند و در مقابل چه دستاوردی خواهد داشت؟ و اگر سازش کنیم، چه هزینه‌هایی متوجه ایران و ملت آن می‌شود و چه چیزهایی را از دست خواهیم داد؟

کمتر از یک سال از خشکی کامل دریاچه ارومیه در شهریورماه پارسال می‌گذرد و امروز به جهت نزولات آسمانی، حجم آب خوبی (حدود ۴ میلیاردمترمکعب) به دریاچه رسیده و این مایه خوشحالی است اما این خوشحالی نباید ما را گول بزند.

ایران در گام نخست باید به آتش‌بس موفقیت‌آمیز برسد و تنش نظامی را کنترل کند و در گام بعد با بهره‌گیری از اهرم چین و روسیه و دیگر کشورهای ذی نفع در آسیا و اروپا با دیپلماسی فعال، آمریکا را به میز مذاکره جامع بکشاند.

جامعه ایران امیدوار است از دل تجربه تلخ این جنگ به دگردیسی جدیدی برسد و در نهایت، ققنوس‌وار از دل خاکستر خویش برخیزد و الهه گونه و با شکوه زندگی کند. او می داند که پیروز نهایی نه در "میدان نبرد"، بلکه در "عرصه عمومی" تعیین خواهد شد. 

ایران در شرایط حاضر یا نباید مذاکره کند یا اگر به اتاق مذکره وارد می شود نباید به کمتر از رسیدن به یک توافق جامع و پایدار و غیرمشروط که برای همیشه سایه جنگ را از سر کشور کوتاه کرده و مانع از تجاوز دیگری به کشور شود، راضی باشد. مذاکره برای تداوم آتش بس یا یک توافق ضعیف و ناقص، بدترین سناریو برای ایران است .

جامعه ایران به‌شدت نسبت به مفهوم «مذاکره» بدبین است. البته جامعه‌ای که حافظه تاریخی و بلوغ سیاسی دارد، حق هم همین است که تجربیات گذشته خود را فراموش نکند. تجربیات تاریخی ایرانیان در باب «مذاکره» باعبرای ث شده‌است که برخی مفاهیم با بار منفی، در ذات مذاکره معنا پیدا کند.